Ziya Paşa Zafernâme neden yazdı?

Ziya Paşa, siyasi arenada yaşanan çekişmelerin bir ürünü olarak, Zafernâme'yi kaleme almıştır. Girit İsyanı sırasında Osmanlı Devleti'nin yaşadığı zorluklar ve Âli Paşa'nın stratejik yaklaşımı, Paşa'nın eleştirilerini daha da derinleştirmiştir. Bu eser, sadece bir siyasi eleştiri değil, aynı zamanda dönemin toplumsal dinamiklerini de irdeleyen bir çalışma olma niteliği taşımaktadır. Ziya Paşa, Âli Paşa'nın eylemlerini mizahi bir dille sorgulayarak, kendi görüşlerini ve siyasi duruşunu okuyucuya aktarırken, aynı zamanda dönemin önemli meselelerine de ışık tutmayı amaçlamıştır.

Ziya Paşa, Girit İsyanı’ndaki olaylar nedeniyle Âli Paşa’yı yermek amacıyla Zafernâme'yi yazmıştır.

1866 yılında Girit’te çıkan Rum isyanını Osmanlı Devleti bir türlü bastıramamaktadır. İsyanı silahlı kuvvetlerden çok, iyi bir siyasetle bastırılabileceğini kavrayan Âli Paşa, bizzat Girit’e giderek ve gerçekten ustalıklı bir siyaset güderek, adanın idaresini bir tür özerklik şekline bağlamış, Ada Rumlarına birtakım haklar vererek Türkiye’nin aleyhinde oluşabilecek bir olayı yatıştırmaya muvaffak olmuştur.

Ziya Paşa ise siyasi rakibi olan Âli Paşa’yı bu işte başarısız görmüş ve kendine göre Âli Paşa’nın bu işteki dirayetsizliğini anlatmak için Zafernâme'yi yazmıştır.

Ziya Paşa, sanki Âli Paşa çok büyük bir başarı göstermiş gibi gösterilip, onu yerden yere vurmaya çalışmıştır. Sanki Âli Paşa sivil bir komutan olarak askeri bir zafer kazanmış gibi gösterilmiş, ama bu aşağılayıcı bir mahiyette anlatılmıştır.

Ziya Paşa bu yolda hiçbir vesileyi kaçırmamıştır. Hatta bu konuda o kadar aşırı gitmiştir ki, buradaki mizah, kişilere yönelik hicvin sınırını aşmış, siyasal ve toplumsal olaylara, sorunlara, insanlığın zaaflarına kadar yönelmiştir.